พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุไรรัตนศิริมาน
อดีตองค์ประธานที่ปรึกษาของกองทุน

บทนำ
บทความบางเรื่องของ ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุล

ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุลเป็นนักเขียนคนเดียวที่เขียนบทความด้วยภาษาไทย และภาษาอังกฤษตีพิมพ์เป็นประจำพร้อมกันในนิตยสาร และหนังสือพิมพ์ เช่น สยามรัฐ นะคะ และ Bangkok Post รวมแล้วกว่า 500 บท
บทความเหล่านี้ไม่เพียงมีเนื้อหาที่เป็นสาระให้ความรู้ และความคิดครอบคลุมอารยธรรมไทยหลายสาขา โดยเฉพาะการใช้ภาษา วรรณคดี ดนตรี นาฎศิลป์ ความเชื่อ ศาสนา ประเพณี การเมือง และวัฒนธรรมสาขาอื่นๆ รวมทั้งปัญหาสังคมร่วมสมัยและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังมีอารมณ์ขันสอดแทรกอยู่ในเนื้อหานั้นๆเสมอ ทำให้บทความซึ่งในประเพณีการประพันธ์ถือว่าเป็นสารคดี กลายเป็น บันเทิงคดีไปด้วยได้บ่อยๆ
ลีลาการเขียนของคุณชายอายุมงคลมีลักษณะที่ใช้การยั่วเย้า ล้อเลียน และเสียดสีอย่างที่เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Satire นี้นักอ่านจะเห็นได้อีกในงานเขียนบางเรื่องของ น.ม.ส. และ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เป็นบทประพันธ์ที่มีคุณค่าสูงในทางวรรณศิลป์ด้านที่เกี่ยวกับสังคมไทยร่วมสมัย เช่น สามกรุง และพจนานุกรมฉบับคึกฤทธิ์
บทความของ ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุลชวนให้คนอ่านหัวเราะได้เสมอ บางครั้งก็อาจหัวเราะโดยไม่ได้เตรียมใจไว้ก่อน แม้บทความที่อ่านจะมีเนื้อหาที่ชวนให้คิดเกี่ยวกับการเมือง เช่น การปฏิวัติ
รัฐประหารในบ้านเมืองของเรา เช่นคุณชายให้ชื่อบทความบทหนึ่งว่า "ถ้าแม่พลอยยังอยู่..." "แม่พลอย" คนนี้ คือนางเอกสี่แผ่นดินของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช หรืออีกบทหนึ่งว่า "ลางลิงลิงลอดไม้ลางลิง" ซึ่งเป็นโคลงที่คัดมาจากลิลิตพระลอ
ผู้อ่านที่ไม่ชอบหรือไม่คุ้นเคยกับวรรณคดีประเภท Satire หรือไม่ได้สนใจทฤษฎีศิลปะต่างๆ อาจมองเห็นบทความบางบทเป็นงานเขียนไร้สาระ ไม่มีคุณค่าทางวรรณศิลป์ ไม่สมควรนำมาศึกษาในฐานะเป็นวรรณคดีไทยร่วมสมัย แต่ผู้อ่านที่ชอบศิลปะประเภทเหนือจริง ที่นักเรียนศิลปะเรียกว่า
"snrrealism" หรืองานประเภท impressionism หรือผู้ที่ชอบเล่นสนุกกับภาษาชอบออกกำลังสมองจะอ่านบทความของคุณอายุด้วยความเพลิดเพลินเป็นอย่างยิ่งและคงจะยอมรับสัจจธรรม
ข้อหนึ่งในชีวิตได้ด้วยว่า แม้ในบ้านเมืองของเราจะมีสิ่งสกปรกให้เห็นอยู่ แต่บางส่วนก็สะอาด สวยงาม และน่ารื่นรมย์ เช่นส่วนที่บทความของ ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุลบันดาลใจให้ผู้อ่านมองเห็น
นักศึกษาทั้งชาวไทย และชาวต่างประเทศ ที่ได้ศึกษาหนังสือรวมบทความของ ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุลชื่นชมศิลปะการประพันธ์ และเนื้อหาของบทความเหล่านั้นชื่นชมความรู้รอบ และรู้สึกของผู้เขียน ชื่นชมโลกทรรศน์ และศิลปะในการสร้างอารมณ์ต่างๆ โดยเฉพาะอารมณ์ขัน นักศึกษาคนหนึ่งกล่าวในชั้นเรียนในมหาวิทยาลัยที่สหรัฐอเมริกาว่า "ผมภูมิใจร่วมกับคนไทยที่มีนักเขียนอย่าง ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุล ถ้ามีใครมาบอกผมว่าเขารักเมืองไทยมาก ผมอาจจะเชื่อ หรือไม่เชื่อ แต่ถ้าเขาบอกว่ารักเมืองไทยมากกว่า ม.ร.ว.อายุมงคลรัก ผมไม่เชื่อ"
เมื่อคุณชายถึงแก่กรรม ได้มีนักเขียน และนักอ่านทั้งไทย จีน และฝรั่งพากันเขียนคำไว้อาลัย ซึ่งท่านที่สนใจจะหาอ่านได้ที่ศาลา ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุล ในอุทยานแห่งชาติ หาดวนกรจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ หรืออ่านบางบทได้ ณ ที่นี้ เช่นเดียวกับบทความบางบทของ ม.ร.ว.อายุมงคล โสณกุล